Sabah yataktan kalkarken dizinizin açılmasını beklemek, birkaç basamak merdiveni ağrı çekmeden çıkamamak veya kısa bir yürüyüşün ardından dinlenmek zorunda kalmak, ileri diz kireçlenmesinin günlük yaşama etkilerinden bazılarıdır. İlaçlar, fizik tedavi ve enjeksiyonlar yeterli rahatlama sağlamadığında diz protezi ameliyatı gündeme gelebilir. Diz protezi, diz eklemindeki aşınmış yüzeylerin metal ve özel plastik parçalarla değiştirilerek yeniden düzenlenmesidir. Ameliyatın amacı diz ağrısını azaltmak, eklem hareketlerini iyileştirmek ve kişinin günlük yaşamını daha rahat sürdürmesini sağlamaktır.
Diz Protezi Nedir? Ne İşe Yarar?
Diz protezi, diz ekleminin aşınmış veya hasar görmüş yüzeylerinin yapay parçalarla değiştirilmesini sağlayan cerrahi tedavidir.
Ameliyatta uyluk ve kaval kemiklerinin ekleme bakan hasarlı yüzeyleri hazırlanır. Bu bölgelere metal parçalar yerleştirilir ve aralarına hareketi kolaylaştıran özel plastik bir yüzey konulur.
Böylece kemiklerin ağrılı şekilde birbirine sürtünmesi azaltılmaya çalışılır.
Diz Protezi Ameliyatı Kimlere Yapılır?
Diz protezi en sık ileri evre diz kireçlenmesi bulunan hastalarda uygulanır.
Özellikle şu durumlarda ameliyat değerlendirilebilir:
- Şiddetli Diz Ağrısı: Yürümeyi, merdiven çıkmayı veya oturup kalkmayı zorlaştıran ağrı.
- Gece Ağrısı: Dinlenirken veya uyurken devam eden diz ağrısı.
- Hareket Kısıtlılığı: Dizin tam açılamaması veya bükülememesi.
- Dizde Şekil Bozukluğu: Bacakların içe veya dışa doğru eğrilmesi.
- Tedavilere Rağmen Düzelmeme: İlaç, egzersiz, fizik tedavi ve uygun diğer yöntemlerden yeterli fayda sağlanamaması.
Ameliyat kararı yalnızca röntgen sonucuna göre verilmez. Hastanın günlük yaşamındaki kısıtlılık da önemlidir.
Diz Protezi Ameliyatı Nasıl Yapılır?
Diz protezi ameliyatı, genel veya spinal anestezi altında gerçekleştirilir.
Ameliyatın temel aşamaları şöyledir:
- Diz Eklemine Ulaşılması: Dizin ön bölümünden uygun bir kesi açılır.
- Hasarlı Yüzeylerin Temizlenmesi: Aşınmış kıkırdak ve az miktarda kemik dokusu çıkarılır.
- Protezin Yerleştirilmesi: Uyluk ve kaval kemiklerine metal protez parçaları sabitlenir.
- Hareket Yüzeyinin Oluşturulması: Metal parçaların arasına özel plastik ara parça yerleştirilir.
- Diz Kapağının Değerlendirilmesi: Gerekli hastalarda diz kapağının eklem yüzeyi de düzenlenir.
- Kontrol ve Kapatma: Dizin hareketi ve dengesi kontrol edilerek kesi kapatılır.
Ameliyatta yalnızca hasarlı eklem yüzeyleri değiştirilir; bacağın tüm kemiği çıkarılmaz.
Diz Protezi Ameliyatı Kaç Saat Sürer?
Diz protezi ameliyatı genellikle 1–2 saat sürer. Ancak dizde belirgin şekil bozukluğu, daha önce geçirilmiş ameliyatlar veya ek cerrahi gereksinimler varsa süre uzayabilir. Anestezi hazırlığı ve ameliyat sonrası uyanma süreci, cerrahi işlem süresinden ayrıdır.
Diz Protezi Ameliyatından Sonra Ne Zaman Yürünür?
Hastanın durumu uygunsa ameliyat günü veya ertesi gün, sağlık ekibinin yardımıyla ayağa kalkılıp kısa yürüyüşlere başlanmaktadır.İlk dönemde yürüteç veya koltuk değneği kullanılması gerekir.
Erken hareket, kasların güçlenmesine ve kan pıhtısı riskinin azaltılmasına yardımcı olur. Ancak yürüyüş mesafesi ve yük verme planı hastanın durumuna göre belirlenir.
Diz Protezi Ameliyatı Sonrası İyileşme Kaç Gün Sürer?
Ameliyat sonrasında ilk haftalarda diz çevresinde şişlik, ağrı ve hareket kısıtlılığı görülebilir. Birçok hasta 3–6 hafta içerisinde günlük işlerinin önemli bir bölümüne dönebilir. Daha kapsamlı toparlanma ise birkaç ay sürer. Fizik tedavi ve düzenli egzersizler, dizin bükülmesi, açılması ve kas gücünün yeniden kazanılması açısından önemlidir.
Diz Protezi Ameliyatından Sonra Hastanede Kaç Gün Kalınır?
Diz protezi ameliyatı olan kişiler ortalama 1 ila 4 gün arasında hastanede kalmaları gerekmektedir. Hastanede kalış süresi ameliyatın türüne ve hastanın iyileşme durumuna bağlıdır.
Taburculuk öncesinde hastanın güvenli şekilde yürüyebilmesi, ağrısının kontrol altında olması ve evde bakım planının oluşturulması gereklidir.
Diz Protezinin Ömrü Kaç Yıldır?
Modern diz protezleri uzun yıllar kullanılabilir. Birçok protez 15–20 yıl arasında oluşan bir ömre sahiptir. Bazı durumlarda daha da uzun ömürlü olabilirler. Ancak protezin kullanım süresi; vücut ağırlığına, aktivite düzeyine, kemik yapısına ve zamanla oluşan aşınmaya bağlı olarak değişir. Gerektiğinde eski protezin değiştirilmesi için revizyon ameliyatı yapılabilir.
Sonuç
Diz protezi ameliyatı, ileri kireçlenme nedeniyle diz ağrısı yaşayan ve günlük hareketleri kısıtlanan hastalarda etkili bir tedavi seçeneğidir. Ancak her hastaya aynı protez uygulanmaz. Tam veya yarım diz protezi kararı, eklemdeki aşınmanın yaygınlığına ve hastanın ihtiyaçlarına göre verilir. Ameliyat sonrasında düzenli egzersiz ve fizik tedavi de iyileşmenin önemli bir parçasıdır.
Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Op. Dr. Erol Kaya, diz ağrısı ve ileri diz kireçlenmesi bulunan hastalarda muayene ve görüntüleme sonuçlarını değerlendirerek diz protezi ameliyatının gerekli olup olmadığını ve uygun tedavi seçeneklerini kişiye özel olarak planlayıp ve uygulamaktadır.
Diz Protezi Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
1. Diz Protezi Ameliyatı İçin Yaş Sınırı Var Mı?
Kesin bir yaş sınırı bulunmaz. Ameliyat kararı hastanın ağrısına, eklem hasarına, günlük yaşam kısıtlılığına ve genel sağlık durumuna göre verilir.
2. Diz Protezi Ameliyatı Ağrılı Mıdır?
Ameliyat sırasında anestezi uygulanır. Sonrasında ağrı olabilir ancak uygun ilaçlar ve destekleyici yöntemlerle kontrol altına alınabilir.
3. İki Dize Aynı Anda Protez Takılır Mı?
Uygun hastalarda iki diz aynı seansta ameliyat edilebilir. Ancak bu karar kişinin sağlık durumuna ve cerrahi risklerine göre dikkatle verilmelidir.
4. Diz Protezi Ameliyatından Sonra Merdiven Çıkılır Mı?
Evet. Fizik tedaviyle kas gücü ve denge geliştikçe merdiven çıkmak mümkün olabilir. İlk dönemde destek alınması gerekebilir.
5. Diz Protezi Olan Kişi Namaz Kılabilir Mi?
Namaz kılabilir ancak derin çömelme ve diz üstü oturma bazı hastalarda zor veya rahatsız edici olabilir. Uygun hareketler doktor önerisine göre belirlenmelidir.
6. Diz Protezi Ameliyatından Sonra Araç Kullanılır Mı?
Evet. Ancak güvenli fren yapabilme, kas kontrolü ve kullanılan ağrı ilaçları değerlendirilmelidir. Birçok hastada araç kullanmaya dönüş yaklaşık 4–6 hafta sürebilir.
7. Diz Protezi Ameliyatından Sonra Spor Yapılır Mı?
Yürüyüş, yüzme ve bisiklet gibi düşük darbeli aktiviteler genellikle uygundur. Koşu ve zıplama gibi yüksek darbeli sporlar ise proteze fazla yük bindirebilir.
Bu yazı bilgilendirme amaçlı olup tanı ve tedavi için değildir. Tanı ve tedavi için uzman hekime başvurunuz.